In de Albert Grisarstraat te Antwerpen ligt het voormalig kinderziekenhuis Good-Engels. Vandaag behoort de site tot het Zorgbedrijf Antwerpen en wonen er senioren. Nicole Naert, voormalig ACOD-secretaris van Overheidsdiensten, is één van de bewoners (zie foto onderaan).
Op een dag ontvangt Nicole een e-mail van een vriend. Hij had de podcast De kunst van het verdwijnen (vrt Max – Martha!tentatief vzw) beluisterd over drie opvallende gebeurtenissen doorheen de tijd in dezelfde buurt en vraagt zich af: ‘Is dat niet waar jij woont’?
De geschiedenis komt terug tot leven
Zo ontdekt Nicole het verhaal hoe in 1942 het toenmalige zorgpersoneel Joodse kinderen redde van de nazi’s.
Nicole Naert. Wat mij vooral triggerde, was het feit dat ik dat verhaal nog nooit gehoord had, hoewel ik daar al jaren woon. Ik ben opgevoed met heel veel verzetsverhalen. Mijn generatie – de 70plussers – hebben WOII ofwel als kind meegemaakt ofwel verhalen gehoord van zij die het hebben meegemaakt. Dus heel levendige verhalen.
Mijn vader was verzetsman in Het Onafhankelijkheidsfront en ik heb contact met de organisatie ‘Helden van het Verzet’. Ik deel hun mening dat er te weinig geweten is hoeveel mensen verzetsdaden hebben gesteld tegen de nazi’s. Mensen die niet wegkeken.
Ik sprak daarover met de buren. Ook zij hadden verzetsverhalen. Een andere groep had interesse in de geschiedenis van Antwerpse gebouwen. En zo kwamen we op het idee om een gedenkplaat te plaatsen om het zorgpersoneel van WOII te eren en het verhaal bekend te maken bij voorbijgangers.
De regioleiding van het Zorgbedrijf steunt het initiatief, neemt de praktische organisatie en communicatie op zich. Een brochure voor de bewoners brengt het verhaal weer tot leven.
Op 8 mei 2023 komt Bart Van Nuffelen (Martha!tentatief vzw) vertellen over Frans Jeruzalski/Fred Kader, een geredde Joodse jongen. Bart brengt een videoboodschap mee van de intussen naar de VS geëmigreerde en bejaarde Fred. Zijn naamsverandering had de speurtocht bemoeilijkt, maar het was gelukt om hem op te sporen. In de herfst van zijn leven krijgt Fred ook eindelijk antwoord op de vraag waar hij een leven lang mee worstelde, nl. wat er met zijn familie is gebeurd.
Kleine mensen, grote daden
Bart Van Nuffelen en Lucas Derycke volgen voor hun 2e podcast het initiatief van Nicole en haar groepje en er ontstaat een hechte samenwerking.
Nicole Naert. Ik hou een zeer goed en warm gevoel over aan de samenwerking met Bart en Lucas, zo’n warme, empathische, eerlijke mensen. Zalig om mee samen te werken. Ze zijn ook heel professioneel in hun vak. De podcasts zijn fantastisch opgebouwd.
Ze zijn ook eerlijk in hun verhaal. Bart had twijfels of het wel echt een verzetsdaad was van het personeel. Hij vertelt in seizoen II dat hij van gedacht veranderde na het lezen van een gelijkaardige gedenkplaat in Brussel met “Wie een kind redt, redt de wereld”.
Hij geeft ons nu gelijk. Dat vind ik zo eerlijk.
Als er al gepraat wordt over het verzet gaat het vaak over mensen die in een concentratiekamp hebben gezeten, of sluikpers organiseerden of gewapend verzet pleegden. Maar veel mensen hebben kleine verzetsdaden gesteld: weerstanders of Joodse mensen helpen onderduiken. Ze boden een onderduikadres, hielden het geheim of hielpen financieel. Die mensen stonden aan de juiste kant van de geschiedenis en dat mag ook eens gezegd worden.
Daarnaast willen we met onze groep het zorgpersoneel in het algemeen eren voor hun inzet voor mensen: toen én nu. Ook in de moeilijkste omstandigheden en met het risico voor hun eigen leven, doen ze hun job. Dat zien we vandaag in Gaza, in Oost-Congo of elders waar er oorlog is. Voor hen is een kind een kind, een mens een mens en als die zorg nodig heeft, zal hij die krijgen. Respect is hier op zijn plaats.
De kunst van het vergeten
De podcast belicht ook een andere kant van de geschiedenis: ‘de kunst van het vergeten’. Katholiek Vlaanderen probeerde de oorlogsmisdaden uit het collectieve geheugen te wissen. Collaborateurs kregen eerherstel, zo ook ‘Miel, de Jodenpakker’ die verantwoordelijk was voor het oppakken van Freds familie en vele anderen. Met ongeloof en diepe verontwaardiging reconstrueert Bart Van Nuffelen de gebeurtenissen van na de oorlog.
Weten wat er gebeurd is, is ook belangrijk om gelijkenissen te herkennen in de wereld van vandaag zodat de geschiedenis zich niet herhaalt.
Nicole Naert. Er zijn effectief linken met vandaag, hoewel de geschiedenis zich nooit herhaalt op dezelfde manier. Er is racisme dat aangewakkerd wordt. Dit keer niet tegen Joden, maar tegen moslims, mensen met een migratie-achtergrond, asielzoekers. Ik ben blij dat er daartegen zoveel verzet is, ook van jonge mensen. Dat hoorde ik in verschillende gesprekken. De verhalen leven ook bij hen en dat doet deugd.
Verschillende organisaties zetten zich samen met de vakbonden in tegen het vergeten, vb.:
Het tweede verhaal
In de podcast doorkruist nog een ander, meer actueel, verhaal dat van Fred Kader: ambtenaren van de federale overheid slagen er in om het onkraakbare criminele gsm-netwerk Sky ECC toch te kraken. Het levert hen tonnen informatie en data op over de criminele onderwereld.
Nicole Naert. Als voormalig ACOD-secretaris bevoegd voor de federale ambtenaren in Antwerpen ben ik fier dat ze daarin geslaagd zijn. Zo zie je maar waartoe ambtenaren in staat zijn.
Tegelijk maak ik de bedenking: jammer dat ze met te weinig zijn. Ze krijgen te weinig middelen om hun werk met meer resultaat te doen. Ik denk daarbij ook aan de cipiers en de overbevolking in de gevangenissen. Daar hoor je veel gepalaver over, maar een echte oplossing is er nog steeds niet. Of de ambtenaren van Financiën. Zij worden geconfronteerd met ernstige fiscale fraude en weten goed waar het geld zit, maar ze krijgen noch de mensen, noch de middelen om die fraude aan te pakken.
Een hoogst belangrijke dag
Op 1 augustus 2025 is het eindelijk zover: de inhuldiging van de gedenkplaat aan het gebouw vindt plaats. Fred Kader komt zelf niet naar België. Het is te traumatisch voor hem. Hij blijft echter heel erg betrokken en houdt nauw contact met Bart Van Nuffelen, tot het trieste bericht komt dat hij onverwachts overleden is. Zijn zoon woont in zijn naam de inhuldiging bij.
Tijdens de inhuldiging zingen de aanwezigen samen het lied dat de kinderen destijds in het Joods Weeshuis van Wezenbeek zongen. De gitarist van Martha!tentatief begeleidt hen muzikaal.
Nicole Naert. We zongen het tesamen en dat werkte echt verbindend.
Voor de zoon van Fred was het een heel emotionele gebeurtenis. Hij heeft me achteraf een bedankingsmail gestuurd, die ik echt koester. Hij betuigt zijn respect voor de mensen die de nazi’s bevochten in WOII. Hij vindt het belangrijk dat de gedenkplaat vermeldt dat er ook kinderen vanuit het ‘meisjeshuis’ naar Auschwitz zijn gedeporteerd. Daar waren twee ooms van hem bij. In zijn speech bedankte hij het zorgpersoneel, dat zij zijn vader gered hebben. “Zonder hen, zou ik hier niet staan”, zei hij.
Bescheiden afmeting, grote betekenis
Nicole Naert. Ik ben zo blij dat het gelukt is. Mijn groepje buren ook. Geregeld komen ze me zeggen: “Hey, Nicole, daarstraks stonden er weer mensen het plakkaat te lezen.”
De gedenkplaat is eerder bescheiden van afmeting, een schril contrast met de betekenis ervan. Hij staat niet alleen symbool voor de grootse daden van ‘kleine’ mensen en voor het verzet in de donkerste periode van onze geschiedenis. Maar het initiatief bracht in het heden ook heel wat teweeg: voor Bart en Lucas – de makers van de podcast, voor Nicole en haar buren, voor Fred en zijn familie uit de VS, voor de krakers van het Sky ECC-netwerk en alle anderen die je live hoort in het luisterspel.
Luister- en leestips
De kunst van het verdwijnen – Seizoen 1 (vrt max, registratie vereist)
De kunst van het verdwijnen – Seizoen 2
Verhalen van collega’s in verzet:
Zorgpersoneel Good-Engels en Erasmusziekenhuis redt Joodse weeskinderen
Het verhaal van Jos Veerman en politiekorps Deurne
Verpleegster Andrée De Jongh evacueert Britse piloten naar Spanje
Brandweerman Emile Maufort neemt deel aan spectaculaire roof
