Halve waarheden? Waarom we blijven ijveren voor statutairen.
In België wordt ons pensioensysteem gedragen door vijf pijlers: het wettelijk pensioen, het aanvullend pensioen, pensioensparen (en langetermijnsparen), individueel sparen en vastgoed. Alhoewel het wettelijk pensioen van ambtenaren in de lokale en regionale besturen laag ligt, laten de werkgevers geen kans onbenut om de pijler aan te vallen door ze steevast onbetaalbaar te noemen. Hebben de werkgevers gelijk? En zo ja, wat zijn dan de oorzaken voor de onbetaalbaarheid van de pensioenen en de onhoudbaarheid van de eerste pensioenpijler?
Om één en ander wetenschappelijk te kunnen benaderen, maken we gebruik van de Exsyspen-studie uit 2007, opgemaakt door de Pensioendienst voor de overheid. Deze studie maakt uitgebreide simulaties om de toekomstige pensioenkosten van de lokale besturen te berekenen. Zo wordt de evolutie weergegeven van de pensioenlast van de lokale besturen voor de periode 2004-2050.
De Exsyspen-studie kwam er omdat iedereen kon aanvoelen dat het de verkeerde kant uitging met onze pensioenen. De cijfers bevestigden de slechte vooruitzichten voor de besturen. Gek genoeg hebben de werkgevers geen enkele maatregel genomen om de benarde situatie aan te pakken. De besturen bleven zich wegsteken achter allerlei drogredenen in de hoop dat het probleem zou opgelost worden door anderen.
Maatregelen Beheerscomité
Wie heeft dan wel een poging gedaan om de situatie te keren? In de eerste plaats het Beheerscomité Pensioenen Provinciale en Plaatselijke Besturen. Zo werd een responsabiliseringsbijdrage ingevoerd, die verschuldigd is als de opbrengst van de basisbijdrage kleiner is dan de pensioenlasten van de reeds gepensioneerde statutaire medewerkers van het bestuur. Dat is zo als een bestuur inzet op contractuele tewerkstelling in plaats van statutaire.
Bovendien werden de verschillende pools (de verschillende pensioenstelsels) samengebracht in één gesolidariseerd pensioenfonds om de verlieslatende te depanneren.
Maatregelen federale regering
Daarnaast heeft de federale regering enkele maatregelen genomen, zoals de Wet Gemengde Pensioenen en de verhoging van de pensioenleeftijd. Contractuele jaren worden niet langer meegenomen als je statutair wordt. Het personeel betaalt het gelag.
Financieringsprobleem
We benadrukken dat de financiering van het pensioenstelsel vooral in het gedrang komt door de dalende tewerkstelling van statutair personeel. De hoofdoorzaak is niet de vergrijzing, zoals de werkgevers ons zo graag doen geloven. Het groter aandeel van contractuelen tegenover statutairen zorgde ervoor dat de financieringsbasis van de pensioenen steeds kleiner werd.
Bovendien zullen de lokale besturen de volgende jaren een enorme uitstroom kennen van statutaire personeelsleden die de pensioenleeftijd bereiken. Dit heeft een dubbel effect: de pensioenlasten verhogen én de basis om de pensioenlasten te financieren verkleint. Gecombineerd met de verhoogde levensverwachting wordt de financiële problematiek structureel.
Concreet
De globale tewerkstellingsgraad in de lokale besturen is nog vrij stabiel gebleven, maar de contractuele tewerkstelling levert geen bijdrage aan de statutaire pensioenpijler. En het is precies dát wat de lokale besturen als beleidsdaad hebben verwezenlijkt: meer contractueel personeel en minder statutaire ambtenaren. Een gelijkaardige verschuiving stellen we ook vast in de gezondheidssector: door de gewijzigde rechtspositie van de instellingen die fusioneren met de private sector, worden nieuwe medewerkers niet meer vast benoemd.
Dit alles zorgt er voor dat de financieringsbasis voor deze personeelsgroepen aanzienlijk krimpt en hun pensioenlasten afgewenteld worden op de andere lokale besturen via in het solidariteitssysteem. Het is bijzonder cynisch dat diezelfde werkgevers vervolgens moord en brand schreeuwen en stellen dat de pensioenen onbetaalbaar zijn. Zij hebben de onderfinanciering zelf veroorzaakt!
Tewerkstellingsprogramma’s
De tewerkstellingsprogramma’s uit het verleden hebben onmiskenbaar de contractuele tewerkstelling in de hand gewerkt. De besturen hebben gretig gebruik gemaakt van bijvoorbeeld het stelsel van gesubsidieerde contractuelen, omdat deze spotgoedkoop waren. Hoewel die programma’s bedoeld waren voor een korte termijn, bleven de lokale besturen er jarenlang gebruik van maken.
Vlaamse overheid
De Vlaamse overheid heeft de bevoegdheid om maatregelen te treffen om meer statutaire tewerkstelling te realiseren, maar dit gebeurt niet. Integendeel, bij de voorafname van het decreet over het lokaal bestuur kregen de besturen nog meer mogelijkheden om contractuele personeelsleden in dienst te nemen en werd de prioriteit voor de statutaire tewerkstelling tenietgedaan. Ondertussen laten lokale besturen statutaire functies uitdoven, zonder na te denken over de gevolgen voor de pensioenpijler.
Besluit
Reeds vanaf 2007 wisten de lokale besturen heel goed dat alleen een hoge statutaire tewerkstelling de pensioenlasten betaalbaar zouden houden. Aanwerving op statutaire basis was én is de enige garantie hiervoor. Maar de korte termijn, en de politieke keuze voor contractuele tewerkstelling waren belangrijker voor de werkgevers. De lange termijn en de betaalbaarheid van de pensioenen interesseerden hen niet. Het was een onderdeel van de aanval op de vaste benoeming en het statutair ambt.
De cijfers uit de Exsyspen-studie zijn duidelijk: vanaf 2004 wordt een dalende statutaire tewerkstelling vooropgesteld tot 20 procent in 2050. Dit zal ervoor zorgen dat de verhouding pensioenmassa/loonmassa oploopt tot ongeveer 250 procent of hoger. De oplossing is eenvoudig: als we de statutaire tewerkstelling tussen 2004 en 2050 terug verdubbelen.
ACOD LRB zal steeds blijven ijveren voor statutaire tewerkstelling. Niet alleen om evidente redenen zoals onafhankelijkheid en duurzame tewerkstelling, maar eveneens om het huidige pensioensysteem te bewaren en te beschermen. Hopelijk nemen ook de werkgevers hun verantwoordelijkheid, en zijn ze bereid om opnieuw te investeren in hun personeel en in statutaire tewerkstelling. De praktijk ingegeven door politieke onwil doet het tegendeel vrezen.
